آفت دهان چیست؟ + عکس آفت دهان کودک
آفت دهان کودکان زخم دهان کوچکی است که معمولاً رنگ سفید، زرد یا خاکستری دارد و اطراف آن ملتهب و قرمز میشود. این عارضه در بخشهای مختلف درون دهان، مانند قسمت داخلی گونه، لبها یا روی زبان نوزاد بهصورت تکی یا گروهی ظاهر میشوند. اندازه آفت دهان از چند میلیمتر تا حدود یک سانتیمتر متغیر بوده و معمولاً یک تا دو هفته در دهان کودک باقی میماند.
انواع آفت دهان کودک
بهطور کلی آفت دهان کودک به سه نوع تقسیم میشود که عبارتند از:
آفتهای کوچک و مکرر (مینور)
این نوع آفت معمولاً به شکل زخمهای کوچکی با قطر حداکثر ۵ میلیمتر ظاهر میشود، طی دو هفته بهبود مییابد، اما پس از مدت کوتاهی دوباره ایجاد میشود.
آفتهای بزرگ (ماژور)
این نوع آفت با قطری بیش از 10 میلیمتر هستند که گاهی چندین ماه طول میکشد تا بهبود یابند.
آفتهای تبخالی
این نوع آفت که بهصورت زخمهای کوچک در داخل دهان و اغلب روی زبان ظاهر میشود، فرایند بهبودی طولانی داشته و ممکن است تا یک ماه به طول انجامد.
دلایل رایج آفت دهان در کودکان
هنوز علت دقیقی از بروز آفت دهان کودک بهطور قطعی مشخص نشده است. در ادامه، ۱۲ مورد از رایجترین دلایل آفت دهان معرفی شده است:
- وراثت و عوامل ژنتیکی
- رژیم غذایی نامناسب
- ضعف سیستم ایمنی بدن
- استرس و فشارهای عصبی
- استفاده از برخی داروهای خاص
- حساسیت به برخی از مواد غذایی
- آسیبهای دهانی مانند گاز گرفتن زبان یا لپ
- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان
- مصرف بیش از حد غذاهای اسیدی یا تند
- ورود میکروب، باکتری یا ویروس به داخل دهان
- استفاده از دهانشویهها و محصولات خوراکی حاوی SLS
- کمبود مواد مغذی مانند اسیدفولیک، آهن و ویتامین B12
نحوه تشخیص آفت دهان
آفت دهان کودک معمولاً از طریق معاینه بالینی و بررسی سابقه خانوادگی تشخیص داده میشوند. نوع و شکل زخمها میتواند اطلاعاتی در مورد نوع آفت ارائه دهد و پزشک با مشاهده این ویژگیها قادر به شناسایی آن خواهد بود. با این حال در برخی موارد، برای تشخیص دقیقتر و بررسی علل زمینهای، ممکن است پزشک آزمایشهایی مانند تست خون، کشت زخمهای دهانی یا نمونه برداری از عارضه را درخواست کند.
تفاوت آفت دهان با برفک
آفت دهان و برفک دهان هر دو از ضایعات شایع دهان در کودکان هستند، اما علت و ظاهر متفاوتی دارند. معمولاً «آفت دهان» یک عامل غیرقارچی دارد و غالباً به علت ضعف سیستم ایمنی، استرس یا کمبود ویتامین ظاهر میشود. این در حالی است که «برفک دهان» یک عفونت قارچی است که به شکل لکههای سفید یا کرمیِ چسبنده روی زبان، لثه و داخل گونه ظاهر میشود. این لکهها با پاککردن بهراحتی جدا نمیشوند و بیشتر در نوزادان یا پس از مصرف آنتیبیوتیک دیده میشود و برای درمان، به داروی ضدقارچی مثل نیستاتین نیاز دارد.
در جدول زیر ویژگیهای آفت دهان و برفک را مقایسه کردهایم:
| ویژگی | آفت دهان | برفک دهان |
|---|---|---|
| عامل بیماری | غیرقارچی | قارچی |
| ظاهر | زخم باز و دردناک | لکه سفید چسبنده |
| میزان درد | زیاد | معمولاً کم |
| درمان | مراقبتی / دارویی موضعی | نیستاتین |
مقایسه آفت دهان با تبخال و بیماری دست، پا و دهان
| ویژگیها | بیماری دست، پا و دهان | تبخال دهان | آفت دهان |
|---|---|---|---|
| عامل بیماری | ویروسی (انتروویروسها، کوکساکی) | ویروسی (هرپس سیمپلکس نوع ۱) | غیرعفونی (ایمنی، کمبود ویتامین، استرس) |
| میزان سرایت | بسیار مسری | مسری | مسری نیست |
| سن شایع ابتلا | کودکان زیر 5 سال | همه سنین | همه سنین |
| محل ضایعات دهانی | زبان، لثه، داخل گونه | لب و اطراف دهان، گاهی داخل دهان | داخل دهان (گونه، لب، زبان) |
| ضایعات پوستی | دارد (دست، پا، گاهی باسن) | معمولاً ندارد | ندارد |
| شکل ضایعه | تاول و زخم دهانی + دانه پوستی | تاولهای ریز که زخم میشوند | زخم گرد با مرکز سفید/زرد |
| میزان درد | متوسط تا زیاد | سوزش و درد | دردناک |
| تب و علائم عمومی | شایع (تب و بیحالی) | ممکن است داشته باشد | ندارد |
| مدت بهبود | ۷ تا ۱۰ روز | ۷ تا ۱۴ روز | ۷ تا ۱۴ روز |
| درمان اصلی | کنترل تب و درد | مصرف داروهای ضدویروس (در موارد خاص) | مراقبتی و موضعی |
| نیازمند مراجعه به پزشک | در موارد شدید یا تب بالا | هنگام عود بیماری | حین تکرار یا تشدید بیماری |
درمان آفت دهان کودک با دارو
برای انتخاب بهترین و سریعترین درمان آفت دهان کودک، لازم است علت بروز این زخمها در دهان شناسایی شود تا بتوان داروهای مناسب را بر اساس شرایط بیمار تعیین کرد. موارد زیر از جمله نکاتی هستند که باید در این زمینه مورد توجه قرار گیرد:
- سن کودک
- اندازه زخم
- عادات غذایی کودک
- وضعیت سلامت عمومی بدن
- مصرف دارو یا مکملهای خاص
- میزان تحمل و همکاری کودک
در ادامه، درمانهای دارویی آفت دهان کودکان بررسی خواهند شد. لازم به ذکر است که بدون مشورت با پزشک متخصص، استفاده از هیچگونه دارویی توصیه نمیشود. تنها پس از ارزیابی وضعیت کودک توسط پزشک، میتوان گزینههای مناسب درمانی را انتخاب کرد.
1. اورال مدیک
برای استفاده از Oral medic، پس از خشک کردن زخم، مقدار کمی از دارو را با پنبه استریل روی آفت دهان بزنید. این دارو به تسکین درد و بهبودی سریعتر عارضه کمک میکند. در حین استفاده ممکن است احساس سوزش یا درد خفیفی داشته باشید، اما یکی از سریعترین درمان برای آفت دهان محسوب میشود
2. استفاده از بیحسکننده دهان
داروهایی مانند ژل Orajel، با بیحس کردن موقت ناحیه آسیبدیده، درد را کاهش میدهد و خوردن و صحبت کردن را آسانتر میکند. لیدوکائین و بنزوکائین نیز از جمله داروهای مؤثر در تسکین دردهای دهانی هستند. لیدوکائین، به عنوان یک بیحسکننده موضعی قوی، برای کاهش سریع درد و ایجاد بیحسی در نواحی دردناک استفاده میشود. در مقابل، بنزوکائین که بهصورت پماد و ژل در دسترس است، برای بیحسی و تسکین درد ناشی از آفت دهان، دنداندرد و التهاب لثه کاربرد دارد.
3. بونجلا
بونجلا یک داروی ضدالتهابی و ضد درد است که برای تسکین زخمها دهانی مورد استفاده قرار میگیرد. این دارو به بهبود سریعتر نقاط درناک ناشی از آفت دهان و تبخال کمک میکند و از بروز عفونتهای جزئی در دهان جلوگیری مینماید.
4. SM-33
ژل SM-33 یکی از مسکنهای موضعی مؤثر برای لثهها است که بهصورت موقت درد و ناراحتی را کاهش میدهد. این ژل برای تسکین زخمهای دهانی مانند آفت، التهابات ناشی از دندان مصنوعی، ساییدگی لثه، کام و زبان کاربرد دارد.
5. دهان شویه / دهانشویه آنتی باکتریال
دهانشویههای آنتیباکتریال میتوانند در تسریع درمان آفت دهان کودک و پیشگیری از عفونت زخمها مؤثر باشند؛ اما باید توجه کنید که این درمان برای کودکان زیر دو سال مناسب نیست. پیش از استفاده حتما با پزشک متخصص مشورت کنید.
6. شیر منیزیا
شیر منیزیا یا هیدروکسید منیزیم، بهعنوان یک درمان مؤثر برای آفت دهان عمل میکند. با مالیدن یک لایه ضخیم از این ماده روی عارضه، سطح PH دهان را متعادل کرده و از پیشرفت آفت دهان جلوگیری مینماید.
7. فلز روی
اگر بهطور مکرر با آفت دهان مواجه هستید، احتمال کمبود روی در بدن فرزند شما وجود دارد. در چنین شرایطی، مصرف مکملهای روی برای درمان آفت دهان کودک مؤثر خواهد بود.
8. ویتامین B12
کمبود ویتامین B12 در رژیم غذایی میتواند احتمال بروز آفت دهان را افزایش دهد. بر اساس یک مطالعه انجام شده، افرادی که روزانه 1000 میلیگرم ویتامین B12 مصرف میکردند، کمتر به آفت دهان دچار میشدند. مصرف این مکمل ممکن است عوارض جانبی به همراه داشته باشد، به همین دلیل قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
9. خمیردندانهای بدون SLS:
یکی از مهمترین دلایل عود آفت در کودکان، ماده کفکننده خمیردندان (سدیم لوریل سولفات) است. جهت پیشگیری از ایجاد آفت دهان یا درمان آن، از خمیر دندانهای Free-SLS استفاده کنید.
درمان آفت دهان کودک با آفتین ژل
آفتین ژل، با عصاره ریشه گیاه شیرین بیان، درمانی سریع و مؤثر برای آفت دهان است. این ژل ظرف ۲۰ ثانیه درد و التهاب را کاهش داده و در صورت استفاده در روزهای اولیه ظهور آفت، رشد آن را متوقف میکند. با ادامه استفاده، فرآیند خونرسانی در محل عارضه آغاز شده و به سرعت وارد فاز ترمیم و بهبودی میشود.
بهترین قطره برای درمان آفت دهان کودک
قبل از استفاده از بهترین قطره برای درمان آفت دهان کودک، ضروری است که ابتدا با پزشک متخصص مشورت کرده و بعد استفاده کنید.
درمان آفت دهان با قطره مورد
استفاده از گیاهان دارویی مانند”مورد” بهعنوان یک گزینه طبیعی، اثرات بهتری نسبت به داروهای شیمیایی دارد. برای تسکین درد و درمان این آفت، میتوانید محلول موضعی مورد الیس را بهطور مستقیم بر روی زخمها بمالید یا ۲۰ تا ۲۵ قطره از آن را در یک لیوان آب سرد حل کرده و از آن برای قرقره کردن استفاده کنید.
قطره ایرالوکس برای درمان آفت دهان
این محصول با عصاره ریزوم ریوند، خواص ضدالتهابی و ضدباکتریایی دارد و به تسکین سریع زخمها و آفت دهان کمک میکند. توجه داشته باشید که این قطره برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمیشود.
درمان آفت دهان کودک با دیفن هیدرامین
شربت دیفنهیدرامین، به دلیل خواص آنتیهیستامینی خود، میتواند به کاهش درد و التهاب ناشی از آفت دهان در کودکان کمک کند. همچنین ترکیب جادویی این دارو با شربت آنتیاسید (Magic Mouthwash) یکی از رایجترین مواردی است که پزشکان برای درمان سه سوته آفت دهان تجویز میکنند؛ چرا که دیفنهیدرامین بیحس میکند و آنتیاسید روی زخم را میپوشاند. با دوز مناسب و طبق تجویز پزشک، این ترکیب تسکینی سریع و مؤثری ارائه میدهد. والدین بایستی با نظارت مستقیم خود و رعایت احتیاط لازم این ترکیب را برای فرزندشان استفاده کنند.
درمان خانگی آفت دهان کودکان
ترس از دکتر یکی از نگرانیهای رایج کودکان است؛ اما خوشبختانه گاهی میتوان از درمان خانگی آفت دهان نوزاد استفاده کرد. بهترین روشها برای درمان فوری آفت دهان کودک عبارتند از:
1. روغن نارگیل
یکی از درمانهای آفت دهان کودکان به روش خانگی، استفاده از روغن نارگیل است؛ چراکه خاصیت ضدمیکروبی و ضدالتهابی این روغن، بهطور مؤثری درد آفت دهان کودک را کاهش میدهد و روند بهبودی را سریعتر میکند.
2. عسل
عسل به دلیل خواص ضد میکروبی خود به بهبود آفت دهان کودک و جلوگیری از عفونت کمک میکند. برای استفاده، کافیست عسل را با کمی آب مخلوط کرده و چند دقیقه در دهان نگهدارید. همچنین برای کاهش التهاب و درد ناشی از آفت دهان، میتوانید ترکیب عسل و زودچوبه را برای کودک استفاده کنید.
3. ماست
ماست پروبیوتیک حاوی باکتریهای مفید است که به درمان آفت دهان در کودکان کمک میکند.
4. آب نمک ولرم
شستشوی دهان نوزاد با آب نمک، درمانی مؤثر برای آفت دهان است. یک قاشق نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کرده و نوزاد را تشویق به غرغره کردن آن کنید. این کار سه بار در روز به ضدعفونی دهان، کاهش درد و التهاب، و بهبود بوی بد دهان کمک میکند.
5. برگ ریحون
ریحان با خواص ضد میکروبی خود برای درمان عفونت و آفت دهان مؤثر است. برای تهیه محلول درمانی، برگ ریحون را به مدت 10 دقیقه در 4 لیوان آب، بجوشانید و بعد آن را در یخچال نگهدارید. روزانه دوبار با این محلول دهان را شستشو دهید.
6. عصاره گیاه شیرین بیان
اسید گلیسیرین موجود در ریشه شیرین بیان از گسترش بیماریها جلوگیری کرده و علائم آفت دهان را کاهش میدهد. مصرف روزانه چای ریشه شیرین بیان یا استفاده موضعی از آن بر روی زخمها، میتواند به تسکین درد و کاهش التهاب کمک کند.
۷- آلوئهورا
ژل آلوئهورا به کاهش التهاب و بهبود سریعتر آفت دهان کودک کمک میکند. برای استفاده، یک برگ تازه از آلوئهورا را باز کرده و سپس ژل آن را روی آفت بمالید و بعد از چند دقیقه دهان را با آب شستشو دهید.
8. کمپرس یخ
یخ بهعنوان یک درمان طبیعی و مؤثر به کاهش درد و التهاب آفت دهان کودک کمک میکند. برای انجام این روش از کمپرس یخ استفاده کرده یا یک تکه یخ را در یک دستمال نرم بپیچید و به آرامی روی عارضه قرار دهید.
9. روغن گل میخک
روغن گل میخک خواص ضدباکتری، ضدالتهاب و تسکیندهنده دارد که روند بهبودی را تسریع میکند. برای استفاده کافیست با پنبه، روغن گل میخک را روی عارضه بمالید.
بایدها و نبایدها در مورد آفت دهان کودک
در زمان آفت در دهان کودکان، بهتر است کودک از مصرف مواد غذایی حساسیتزا مانند گوجهفرنگی، آجیل، تنقلات مضر مثل چیپس و همچنین غذاهای ترش، شور و اسیدی برای کاهش التهاب و سوزش زخمها خودداری کند. مصرف مکملهایی مانند آهن به تقویت سیستم ایمنی کودک کمک میکند.
راهکارهای پیشگیری از آفت دهان کودک
برای پیشگیری از آفت دهانی، بهویژه در افرادی که سابقه بروز مکرر آن را دارند، رعایت نکات زیر توصیه میشود:
- اجتناب از مصرف خوراکیهای تحریککننده و اسیدی
- داشتن رژیم غذایی سالم و متعادل
- رعایت بهداشت دهان و دندان با مسواک نرم
- کاهش استرس
- خواب کافی و منظم
- مشاوره با دندانپزشک و بررسی حساسیت به مواد غذایی
- نوشیدن مایعات کافی
بهترین زمان برای مراجعه به دکتر
اگر آفت دهان کودک بعد از یک یا دو هفته بهبود نیافت، باید به پزشک متخصص مراجعه کنید. کلینیک بارانا یکی از مراکز تخصصی دندانپزشکی در مشهد است که در زمینه درمان مشکلات دهان و دندان کودکان هم فعالیت میکند.
اگر با هر کدام از این علائم مواجه شدید، بهتر است حتماً با پزشک مشورت کنید:
- عدم بهبود زخم دهان پس از 14 روز
- افزایش شدت درد
- مشکل در بلعیدن
- علائم عفونت در اطراف آفت
- علائم کم آبی (ادار تیره یا کم، تشنگی شدید، خشک شدن دهان و سرگیجه)
- تشنج ناشی از تب
آیا آفت دهان کودک خطرناک است؟
آفت دهان کودک معمولاً بیخطر است و با مراقبتهای خانگی بهبود مییابد. استفاده از درمانهایی مثل روغن نارگیل یا کمپرس یخ میتواند کمککننده باشد. اما اگر زخمها پس از 14 روز بهبود پیدا نکردند یا علائم شدیدتر شدند، مراجعه به پزشک ضروری است.
سوالات متداول در مورد آفت دهان کودک
نه، آفت مسری نیست و معمولا داخل دهان ایجاد میشه. اما تبخال، مسریه و بیشتر اوقات بیرون دهان ایجاد میشه.
ارتودنسی به تنهایی نقشی در ایجاد آفت دهان نداره، اما رعایت نکردن بهداشت دهان و دندونها بعد از ارتودنسی، یکی از دلایل ابتلا به آفت دهان محسوب میشه.
زخمهایی که در گلو ایجاد میشن معمولا آفت نیستن و به دلایل کمبود ویتامین B12 و عفونتهای باکتریایی ایجاد میشن.
امکان داره به دلیل وجود یک مشکل باشه. این افراد باید در مورد ابتلای مکرر آفت، به یک دندانپزشک متخصص مراجعه کنن.
درسته که نمک ممکنه درد و سوزش رو تشدید کنه، اما شستشو با آب نمک میتونه با خشک کردن و درمان آفت دهان، به روند بهبودی کمک کنه. ½ فنجون آب گرم رو با یه قاشق چایخوری نمک ترکیب کرده و غرغره کنین.
حساسیتهای غذایی، به ویژه به شکلات، قهوه، توت فرنگی، تخم مرغ، آجیل، پنیر و غذاهای تند یا رژیم غذایی فاقد ویتامین B-12، کمبود روی، فولات (اسید فولیک) یا آهن و پاسخ آلرژیک به باکتریهای خاص از دلایل ایجاد آفت دهان کودک و بزرگسال هستن.
در چنین شرایطی دندانپزشک از روش کوتر یا سوزاندن برای از بین بردن بافت ملتهب استفاده می کند. داروی غیراستروئیدی دگزامتازون نیز می تواند به از بین رفتن آفت دهان کمک کند.
کمبود ویتامینهای B12، B9 یا اسید فولیک، B2( ریبوفلاوین)، B6 و آهن از دلایل آفت دهان است.
خیر؛ معمولاً تب نشانه بیماری ویروسی است و آفت با تب همراه نخواهد بود.