دندان شیری چیست؟
دندان های شیری اصطلاحی برای دندانهای کودکان بوده؛ که معمولاً ۶ ماه پس از تولد شروع به بیرون آمدن می کند. معمولاً ۲۰ دندان شیری وجود دارد (۱۰ دندان بالا و ۱۰ دندان پایین). اکثر آنها تا زمانی که کودک حدوداً ۲ و نیم ساله میشود رشد میکنند و از سن ۶ یا ۷ سالگی به بعد میافتند.
افتادن دندان شیری و رشد دندانهای دائمی دردی به همراه ندارد. در واقع فرزندان شما حتی ممکن است مشتاقانه منتظر آن باشند. افتادن دندان شیری معمولاً خود به خود اتفاق میافتد، اما گاهی لازم است برای کشیدن دندان شیری به دندانپزشک اطفال مراجعه کنید. در برخی موارد، ممکن است دندان کودک خراب نشود، یا نیفتد و تا بزرگسالی باقی بماند.
چه زمانی دندان شیری رشد میکند؟
معمولا در ۶ ماهگی، دندانهای شیری کودکان شروع به رشد میکنند. ثنایای مرکزی (دندان میانی و جلویی) جزو اولین دندانهایی است که در فک پایین رشد میکند. دومین دندان، درست در کنار دندان اول رشد میکند و دندان ثنایای مرکزی دوم در فک پایین نام دارد.
دندانهای ثنایای بالایی، چهار دندانی هستند که در مرحله بعدی رشد میکنند. آخرین دندان شیری که بیرون می آید، آسیاب دوم است. ۲۰ دندان شیری باید همگی در سن ۲ و نیم سالگی کودک رشد کرده باشند. نکته قابل توجه این است که این مسئله در هر کودکی متفاوت است. در برخی کودکان، رشد دندان شیری زودتر اتفاق می افتد. اگر در مورد دندانهای شیری فرزندتان سوال یا نگرانی دارید، از دندانپزشک یا مشاورهای دندان سوال کنید. مشاورهای کلینیک بارانا آماده پاسخگویی سوالات شما در مورد دندان شیری هستند.
به توصیه دندانپزشکان، اولین ویزیت دندانپزشکی کودک باید قبل از ۱ سالگی باشد.
دندانهای دائمی چیست؟
دندان های دائمی به تدریج جایگزین دندان های شیری میشوند. معمولاً از ۶ سالگی دندانهای شیری شروع به افتادن کرده و رشد دندانهای دائمی شروع میشود. البته این سن برای همه کودکان ثابت نیست.
دندانهای دائمی چه تفاوتی با دندان های شیری دارند؟
تفاوت دندان شیری با دائمی را میتوان از جنبههای مختلف بررسی کرد؛ که مهمترین آنها عبارتند از:
۱. دندان دائمی ماملون دارد
یکی از تفاوتهای دندان شیری و دائمی وجود ماملون در دندان دائمی است. ماملون برجستگیهایی است که روی دندان وجود دارد؛ و به مرور زمان نیز صاف میشود. ماملون سبب میشود دندانهای دائمی راحتتر رشد کنند.
۲. دندان شیری سفیدتر از دندان اصلی است
اگر به دندانهای شیری و دائمی کودک خود توجه کنید متوجه میشوید که دندانهای دائمی او زردتر از دندان شیری هستند.
۳. مینا و عاج دندان شیری نازکتر و پالپ آن بزرگتر از دندانهای دائمی است.
در نظر داشته باشید که به علت نازکتر بودن عاج دندان شیری، اگر این دندانها پوسیده شود سریع به عصب میرسد. به همین دلیل باید به طور منظم کودک را جهت بررسی نزد دندانپزشک برد تا در صورت لزوم، زودتر ترمیم شود.
۴. ریشه دندان شیری از دندان دائمی کوتاهتر است
به دلیل متصل نبودن دندان شیری به استخوان فک، اگر کودک از ارتفاع بیفتد یا به دندان ضربه وارد شود دندان شیری کنده میشود.
آیا مراقبت از دندان های شیری مهم است؟
فقط به این دلیل که دندان های شیری در آینده میافتند به این معنی نیست که میتوانید در این مرحله از مراقبت از دهان غافل شوید. دندانهای شیری به اندازه دندانهای دائمی مهم هستند. آنها نقش بسیار مهمی در رشد دندان دارند.
دندانهای شیری نه تنها به حفظ فضای دندانهای دائمی کودک شما کمک میکنند، بلکه به درست جویدن و صحبت کردن کودک شما نیز کمک میکنند. عدم مراقبت از دندان های شیری ممکن است منجر به پوسیدگی دندان شود که می تواند باعث درد و تورم دهان و لثه کودک شما گردد. از دست دادن زودهنگام دندانهای شیری به دلیل پوسیدگی، میتواند منجر به افتادن دندانهای مجاور و ناهماهنگی دندانهای دائمی شود.
به همین دلیل مهم است که عادات دهانی خوب را از سنین پایین در کودک خود پرورش دهید تا مطمئن شوید که کودک شما دندانهای سالم و لبخندی عالی برای زندگی دارد. مراقبت از دندانهای شیری نیز تمرین بسیار خوبی برای مراقبت از دندانهای دائمی است. به کودک خود شروعی عالی و سالم برای دندانهای دائمی آموزش بدهید!
چه زمانی دندان های شیری می افتند؟
افتادن دندان شیری در سنین مختلفی صورت میگیرد؛ در ادامه ترتیب افتادن آنها و رویش دندان دائمی را ذکر کردهایم.
۱. ثنایای مرکزی
از آنجایی که دندانهای ثنایای مرکزی پایین اولین دندانهایی هستند که در حدود ۶ ماهگی ظاهر میشوند، این دندانها اولین دندانهایی هستند که در سنین ۶ یا ۷ سالگی لق میشوند و فضا را برای دندانهای دائمی کودک شما باز میکنند.
۲. ثنایای جانبی
پس از افتادن دندانهای ثنایای مرکزی، دندانهای ثنایای جانبی میافتند. معمولاً ابتدا ثنایای جانبی فوقانی شل میشوند و عموما بین ۷ تا ۸ سالگی اتفاق میافتد.
۳. مولرهای اولیه
دندانهای آسیاب شیری (مولر اول) معمولاً هنگام افتادن یا جایگزینی با مولرهای دائمی دردناک نبوده؛ و معمولاً در ۹ تا ۱۱ سالگی میافتند.
۴. مولرهای دوم و دندان نیش
آخرین دندانهای شیری که میافتند، دندان نیش و مولر دوم نام دارند. افتادن دندان نیش معمولا بین ۹ تا ۱۲ سالگی اتفاق میافتد. این در حالی است که دندانهای آسیاب دوم اولیه آخرین دندانهای شیریای هستند که میافتند.
با رشد کودک، فک اون بزرگتر میشود و توانایی این را دارد که دندانهای دائمی بزرگتر را جای دهد. کودک در سن ۱۳ سالگی باید تمام دندانهای دائمی را داشته باشد.
چگونه دندانهای شیری میافتند؟
دندان های شیری با رویش دندانهای دائمی بیرون زده و لق میشوند. سپس دندان لق پس از چند روز یا حتی چند هفته خواهد افتاد. به دلیل لق شدن دندان، غذا خوردن کودک دچار مشکل میشود. اگر این اتفاق افتاد، میتوانید تکههای کوچکتر و یا لقمهای به او غذا بدهید تا جویدن آن آسانتر شود. همچنین میتوانید خوراکیهای نرم مانند کیوی، توت فرنگی و سبزیجات پخته به کودک خود بدهید.
معمولاً نیازی به مداخله و کشیدن دندان شیری لق نیست. اجازه دهید طبیعت مسیر خود را طی کند؛ فقط به کودک خود یادآوری کنید که عادت مسواک زدن را ادامه دهد؛ چرا که مسواک زدن منظم به بیرون آمدن آسان دندان کمک میکند. پس از افتادن دندان، به خصوص اگر خونریزی داشت، کودک خود را وادار کنید تا مقداری آب نمک غرغره کند؛ و همچنان مسواک زدن دو بار در روز را حفظ کند.
برخی والدین بر این باورند که دندان های شیری لق شده باید زودتر برداشته شوند تا از انحراف دندانهای دائمی جلوگیری شود. این در واقع درست نیست. اگر کودک شما با رشد دندانهای دائمی مشکل دارد، برداشتن دندان لق این مشکل را حل نمی کند. در بسیاری از موارد، برداشتن آنها به دلیل کمبود فضای موجود، دندان های دائمی را تشویق نمی کند تا در موقعیت صحیح رشد کنند.
اگر فضای اضافهای در فک وجود داشت، پس از افتادن دندان شیری، طبیعی و معمول است که دندان دائمی در حال رشد به طور طبیعی تغییر موضع دهد.
مراقبتهای پس از افتادن دندان شیری
- از کودکتان بخواهید که دهان خود را با یک محلول آب نمک بشوید تا به تمیز کردن لثههایش کمک کند.
- از مقداری گاز برای پوشاندن جای خالی دندان استفاده کنید و به کودک یادآوری کنید که تف نکنند، زیرا باعث خونریزی میشود.
- در صورت وجود درد یا ناراحتی، پس از قطع خونریزی، یک پارچه سرد و مرطوب در ناحیه خالی دندان بگذارید.
به فرزندان خود بیاموزید که هر روز دندانها را با محصولات مراقبت از دندان مسواک بزنند. اگر کودک برای تف کردن خمیر دندان بسیار کوچک است و خمیر دندان را می بلعد، بهتر است تا زمان کسب این توانایی، از محصولات بدون فلوراید استفاده کنید.
چرا دندان شیری باید کشیده شود؟
کشیدن دندان شیری در صورتی واجب است که به طور قابل توجهی پوسیده یا عفونی شده باشد. در صورتی که پر کردن یا عصب کشی برای نجات دندان های شیری کافی نباشد، ترجیحا کشیده میشوند؛ تا از گسترش عفونت به بقیه دهان جلوگیری شده و دندان درد کودک از بین برود.
اولویت با حفظ دندان شیری است؛ چرا که کشیدن زود هنگام آن، باعث ایجاد اختلال در رشد دندان دائمی خواهدشد. دندان های شیری باعث شکل گرفتن مسیر درست رشد دندانهای دائمی میشوند. در واقع این مسیر باید از سن ۴ تا ۷ سالگی شکل بگیرد تا دندان دائمی هنگام رشد از آن پیروی کند.
در صورتی که دندان شیری پیش از رشد دندان دائمی کشیده شود، احتمال جابهجا شدن دندانها برای پر کردن فضای خالی وجود دارد. اگر برای مثال دندان آسیای شیری دچار پوسیدگی شود و مجبور شوید که دندان کودک را بکشید، باید فضای خالی آن با فضانگهدارنده پر شود. در این حالت فضای دندان تا رشد دندان دائمی حفظ میشود تا در موقعیت و زمان مناسب دندان رشد کند. به این صورت دیگر نیاز به ارتودنسی کودک نیست و رشد دندان طبیعی انجام میشود.
سوالات متداول
اگر ریشه دندان به سختی تکان میخورد یا شل میشود یا اگر کودک شما احساس درد می کند، آن را نکشید. هنوز دندان ریشه دارد و آماده برداشتن نیست. دندان باید به راحتی بیفتد هرگز از روشهای سنتی کشیدن دندان استفاده نکنید.
کشیدن دندان قبل از آماده شدن دندان دائمی منجر به درد، عفونت و همچنین آسیب به بافت میشود. اگر یک دندان قبل از زمانش کشیده شود، میتواند بر روی رشد دندان دائمی تاثیر بگذارد.
به طور متوسط، دندان شیری کودکان در حدود ۶ سالگی شروع به لق شدن میکنند. اما این میانگین است. برخی از کودکان اولین دندان لق خود را در سن ۴ سالگی یا حتی در سن ۸ سالگی تجربه میکنند.
هر چهار دندان مرکزی که به عنوان ثنایای پایین و بالا شناخته میشوند، معمولاً در محدوده ۶ تا ۸ سال میافتند. دندانهای تیز کنار آنها (که دندان نیش یا کاسپید نامیده میشود) و همچنین دندانهای آسیاب اول کمی دیرتر یعنی حدود ۹ تا ۱۲ سالگی ترک میکنند. دندانهای آسیاب دوم اغلب آخرین دندانهایی هستند که میافتند.
این فرآیند کمی درد دارد؛ زیرا بافتها در طول کشیدن دندان دچار اختلال میشوند. همچنین خونریزی خفیفی قابل پیش بینی است؛ فقط در حدی که بزاق برای چند ساعت تغییر رنگ دهد.