رادیولوژی دندان چیست؟
عکسبرداری از دندان را رادیوگرافی یا رادیولوژی دندان میگویند. این روش به دندانپزشکان کمک میکند تا با مشاهده دقیق ساختار دندان، بیماری را تشخیص و درمان بهتری داشته باشند. زیرا تشخیص برخی بیماریها مانند پوسیدگی، تحلیل استخوان و تودهها با معاینه معمولی قابل مشاهده نیستند از این رو باید از رادیولوژی دندان استفاده کرد. این نوع عکسبرداری تنها از دندانها نیست و ساختار بافت نرم و استخوانها را نیز نشان میدهد.
تکنیکهای مدرن رادیوگرافی دندان و حسگرهای دیجیتال این امکان را فراهم میکنند تا درمان شما هرچه بهتر انجام شود.
در دندانپزشکی امروزی، فقط باید از یک دستگاه رادیولوژی دندان با طراحی خوب استفاده کرد که در آن کنترلهای اشعه وجود داشته باشد و بنابراین تصویر مناسب را با دقت به بیماران ارائه دهد. فاصله اشعه تا دندان نباید خیلی زیاد باشد و باید در حالت استاندارد قرار بگیرد. همچنین فاصله دندان تا فیلم باید نسبتا کوتاه باشد. دندان و فیلم (کاغذی که تصاویر بر روی آن ثبت میشوند) یا سنسور دیجیتال باید به موازات هم قرار بگیرند.
زاویه ۹۰ درجه پرتو مرکزی باید نسبت به جسم و فیلم اعمال شود. سرعت فیلمبرداری نیز اهمیت زیادی دارد. چندین سرعت فیلم در عکسبرداری وجود دارد که جدیدترین آنها بسیار سریع هستند.
فاکتورهای تأثیرگذار در تصویر برداری از دندان
در تصویربرداری دندانپزشکی عوامل متعددی بر کیفیت و وضوح تصویر اثر میگذارند. آشنایی با این فاکتورها به بهبود تشخیص و کاهش خطا کمک میکند.
۱. سنسورهای دیجیتال
سنسورهای دیجیتال میتوانند بسیار حساستر به اشعه باشند. این سنسور با دریافت اشعه ایکس از دستگاه رادیوگرافی، تصاویر دیجیتالی دندانها و ساختارهای دهانی را بلافاصله روی کامپیوتر نمایش میدهد.
۲. تثبیت موقعیت
اپراتور میتواند از بهترین تکنولوژی استفاده کند و در انتخاب دوز اشعه دقت زیادی به خرج دهد، اما اگر بیمار و فیلم یا سنسور به درستی قرار نگیرند، تصویر همچنان ضعیف است.
۳. موقعیتیابی بیمار
بیمار باید به صورت عمودی بنشیند و سر خود را در وضعیت صاف قرار دهد. قوسی که قصد دارید تصویر دهان خود را در آن بگیرید، باید موازی با کف دستگاه باشد. این بدان معنی است که اپراتور باید به زمان و مراقبتهای لازم برای تغییر موقعیت سر بیمار در هنگام حرکت از فک پایین به فک بالا توجه کافی داشته باشد.
انواع عکس رادیولوژی دندان
معمولا پس از معاینه اولیه توسط دندانپزشک، او به شما عکس برداری با اشعه ایکس را پیشنهاد میدهد. این عکسها به دندانپزشک کمک میکند تا بیماری را بهتر تشخیص بدهد. همچنین پس از طی شدن مراحل درمان، برای پیگیری روند درمان لازم خواهند بود. از این طریق میتوانید مطمئن شوید که درمان موثر بوده است.
۱. روش بایت وینگ
روش بایت وینگ در رادیولوژی دندان بسیار ساده است. در این روش فقط باید فیلم کاغذی را گاز بگیرید. در تمام مراحل روش بایت وینگ شما نباید حرکت کنید و باید از بینی نفس بکشید تا عکس به درستی ثبت شود. شاید هنگام بی حرکت بودن کمی اذیت شوید اما این روش بسیار سریع است. پس از اتمام عکسبرداری، تصاویر برای تجزیه و تحلیل به کامپیوتر منتقل میشوند.
رادیوگرافی بایت وینگ بیشتر برای معاینات عمومی دندانپزشکی کاربرد دارد. در واقع دندانپزشک برای بررسی پوسیدگی دندان و بررسی سطح استخوان اطراف دندان از روش بایت وینگ استفاده میکند.
۲. روش پری آپیکال
کاربرد رادیوگرافی پری آپیکال برای مشاهده کل دندانها است. این روش میتواند ریشههای دندان و استخوان اطراف آن استفاده میشود. استفاده از روش پری آپیکال معمولا قبل یا بعد از کشیدن دندان، طی درمان، هنگام دندان درد، درمان ریشه و به طور کلی در چنین موقعیت هایی استفاده میشود.
۳. روش اشعه ایکس پانوراما
برای عکسبرداری کامل دهان” میتوانید از روش پانوراما استفاده کنید. این نوع عکس برداری دیدی کلی از مفاصل گیجگاهی فک، استخوانهای فک بالا و پایین، سینوسهای فک بالا و تمام دندانها ارائه میدهد. عکس opg نوعی عکس از روش پانوراما است. اشعه ایکس پانوراما به پزشک در مواد زیر کمک میکند:
- تشخیص شرایطی مانند کیست، تومور و عفونت
- ارزیابی شدت و وخامت بیماری لثه
- ارزیابی مراحل رشد دندان در کودکان
- بررسی رویش و محل رشد دندان عقل
- مشاهده میزان نزدیکی دندانها به اعصاب، سینوسهای فک بالا و سایر ساختارهای صورت را می دهد.
اینکه این نوع رادیولوژی دندان دید کلی نشان میدهد به دلیل شکل دستگاه است؛ چرا که از وسیلهای چرخان تشکیل شده که اطراف سر بیمار میچرخد. در برخی شرایط پزشک نیاز به عکسهای دقیقتر از برخی نواحی دهان دارد که نیاز به عکسبرداری جامعتری است. اما توجه داشته باشید که رادیولوژی کامل از دهان برای تشخیص پوسیدگی کاربرد ندارد.
۴. روش سفالومتریک جانبی
این روش برای عکسبرداری از سر و گردن استفاده میشود و در درمان ارتودنسی کاربرد دارد.
۵. توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی
توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی (CBCT) تصویری سه بعدی (۳-D) از دندانها، فک بالا و پایین و ساختار اطراف صورت شما ارائه میدهد. این روش برای درمان بیماریهای پیچیدهتر یا درمان فک و مشکلات مربوط به بایت بیشتر کابرد دارد.
نحوه گرفتن عکس رادیوگرافی دندان
اکثر دندانپزشکان از دو مدل رایج رادیولوژی دندان استفاده میکنند: داخل دهانی و خارج دهانی.
این انواع با توجه به منطقهای که قرار است عکسبرداری از آن انجام شود، تعیین میشود. رادیوگرافی داخل دهانی، تصاویری از ساختار دهان (دندان و استخوان فک) تولید میکند. از سوی دیگر، نوع خارج دهانی برای مشاهده ساختارهای جمجمه و فک است؛ اگرچه دندانهای بیمار نیز در فیلم قابل مشاهده می باشد.
۱. عکس برداری خارج دهانی
رادیولوژی دندان خارج دهانی در تشخیص وجود و موقعیت دندانهای نهفته کاربرد دارد. برخی از متخصصان پزشکی نیز از این روش برای تشخیص تومورهای داخل دهان و ساختارهای اطراف آن استفاده میکنند. رایجترین نوع اشعه ایکس خارج دهانی، پانورامیک است. انواع دیگر عکسبرداری خارج دهانی شامل سفالومتریک (برای ایجاد تصاویری از کل طرف سر بیمار و بررسی رابطه بین دندان ها و فک انجام می شود)، توموگرام (مفید برای جداسازی قسمتهای مختلف دهان برای شفافیت بیشتر)، سی تی اسکن (تصویر سه بعدی از ساختارهای دهان تولید میکند) و سیالوگرافی (برای تجسم غده بزاقی بیمار) می باشد.
۲. عکس برداری داخل دهانی
رادیولوژی دندان داخل دهانی جزئیات بیشتری نسبت به رادیولوژی دندان خارج دهانی داشته و برای تشخیص وجود حفرهها، بررسی ریشه دندان و استخوانهای اطراف، نظارت بر رشد دندانها و همچنین به دست آوردن اطلاعات در مورد سلامت عمومی دندان بیمار به کار میرود. انواع عکسبرداری داخل دهانی؛ شامل رادیوگرافی بایت وینگ (تصاویری از دندانهای بالا و پایین در یک قسمت از دهان بیمار ارائه میدهد)، پری آپیکال، اکلوزال (نسبتا بزرگتر از دو مورد دیگر است و به دندانپزشک تصاویری از کل موقعیت قرارگیری دندانها و رشد آنها ارائه می دهد) است.
این نوع عکسبرداری، کل ردیف دندانها را در هر یک از فکها نشان میدهد و رادیوگرافی پری آپیکال تصویری از کل دندان، از انتهای ریشه تا فک را نشان میدهد. معمولاً در اولین ویزیت دندانپزشکی یک مجموعه کامل از رادیولوژی دندان به روش پری آپیکال با حداکثر ۲۱ فیلم، گرفته می شود؛ در حالی که رادیوگرافی بایت وینگ معمولاً برای اهداف جزئیتر مورد استفاده قرار میگیرد.
چرا باید رادیولوژی دندان را جدی گرفت؟
مراجعه به رادیولوژی دندان حتی برای اشخاصی که از سلامت دهان و دندان برخوردار هستند، کاربرد دارد. سالی یک بار لازم است از دندانهای خود عکس بگیرید تا در صورت مشاهده بیماری پنهان، تحت درمان قرار بگیرید و اجازه ندهید که بیماری رشد کند.
هر گونه مشکلات دهان و دندان و فک، به خصوص آنهایی که هیچگونه علت و نشانه ظاهری ندارند، نیاز به رادیولوژی دندان دارد. مشکلاتی که نمود بیرونی ندارند مانند دندان نهفته، پوسیدگی، ریشه آسیب دیده، مشکلات عصبی و تومورها را شناسایی میکند. همچنین برای به کارگیری پروتزهای دندان، رادیولوژی دندان کاربرد دارد. این عکسها ساختار دهان را نشان میدهند که به راحتی قابل مشاهده نیستند. همچنین برای کشیدن دندان، عصب کشی یا ارتودنسی، کمک بسیاری در روند درمان خواهندداشت. در صورتی که رادیولوژی دندان مشکلی را نشان ندهد به معنی سلامت دهان و دندان شما است.
آیا رادیولوژی دندان ایمن است؟
عکسبرداری از دندان شامل اشعه میباشد، به همین دلیل است که برخی از افراد ممکن است نگران ایمنی این روش عکس برداری دندان باشند. با این حال، رادیولوژی از سطح بسیار کم اشعه استفاده میکند و انجام آن بی خطر است. در واقع میزان اشعهای که دندان در طول عکسبرداری با اشعه ایکس در معرض آن قرار میگیرد، بسیار کمتر از آن چیزی است که فکر میکنید.
درصد عوارض پرتوهای اشعه ایکس بسیار کم است و هم کودکان و هم بزرگسالان میتوانند با خیال راحت رادیوگرافی دندان انجام دهند. زمانی که دندانپزشک عکس برداری دندان را انجام میدهد، اتاق را ترک میکند. اگرچه رادیولوژی دندان بی خطر است، اما دندانپزشک از قرار گرفتن مداوم در معرض اشعه خودداری کرده و از اتاق خارج میشود.
عوارض رادیولوژی دندان
خطرات رادیولوژی دندان بسیار ناچیز است. با این حال، برخی از مطالعات خطر ابتلا به سرطان را مخصوصاً برای کودکان نشان میدهند؛ به همین دلیل توصیه میشود حتیالامکان از قرار گرفتن در معرض اشعه پرهیز کرد.
شاید سؤال پیش آید که آیا رادیولوژی دندان ایمن است؟ چه مقدار از اشعه در رادیولوژی دندان استفاده میشود؟
همه ما روزانه در معرض تابش خورشید و اشعههای مختلفی هستیم. پس نگران نباشید در رادیولوژی دندان، دندانپزشک از اشعه کافی و کنترل شده برای ارزیابی ناحیه مورد نظر استفاده میکند.
برای رادیولوژی دندان در صورت بارداری حتما به دندانپزشک خود اطلاع دهید. در دوران بارداری، ممکن است به رادیوگرافی دندان به عنوان بخشی از برنامه درمانی نیاز باشد. بر اساس تحقیقات کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان، مراقبتهای دندانی از جمله اشعه ایکس و رادیولوژی دندان در دوران بارداری بیخطر هستند. استفاده از پیشبند سربی از شما و جنینتان در برابر اشعه محافظت میکند.
چرا عکسبرداری از دندان لازم است؟
دندانپزشکان برای دیدن سطح زیرین دندانها و لثهها از رادیولوژی دندان استفاده میکنند. رادیولوژی دندان به دندانپزشک کمک میکند تا بیماریهای دندانی را که ممکن است با چشم غیر مسلح به تنهایی با معاینه قابل مشاهده نباشد، تشخیص دهد. نوع رادیولوژی دندان که دندانپزشک تجویز میکند، کاملاً بستگی به شرایط بیمار دارد.
از رادیولوژی دندان میتوان برای تشخیص موارد زیر استفاده کرد:
- پوسیدگی دندان
- مشکلات مربوط به درمان
- از بین رفتن استخوان به دلیل بیماری شدید لثه
- شکستگی دندان و استخوان به دنبال تصادف یا جراحت که باعث آسیب به صورت یا دهان میشود
- محل قرارگیری دندانها در ارتباط با اعصاب، سینوسها و سایر ساختارهای صورت
- آبسه، کیست و تومور
- مراحل رشد دندان از جمله زمان رویش دندانها در داخل دهان
- وجود دندان عقل نهفته
- ارزیابی دندان عقل قبل از کشیدن
رادیولوژی دندان در مشهد به دندانپزشکان این امکان را میدهد تا برای درمانهایی مانند پر کردن، کاشت دندان، درمان ارتودنسی، ساخت دندان مصنوعی، درمان ریشه و کشیدن دندان در مشهد برنامهریزی کنند.
تفاوت عکس OPG و عکس رادیوگرافی عادی دندان
در عکس OPG همه دندان ها و استخوان های فک و اطراف آن قابل مشاهده است. علاوه بر بررسی تمامی مشکلات دهان می توان به ارتباط استخوان فک با سر و مفصل گیجگاهی فک نیز پی برد. ا ما در عکس رادیوگرافی معمولی تمرکز تنها به یک یا چند دندان مشخص است. از این عکس می توان برای بررسی وضعیت دقیق پالپ دندان آسیب های وارده به عصب و ترک های دندانی استفاده کرد. گاهی برای نتیجه گیری بهتر و درمان دقیق تر لازم است تا هر دو عکسبرداری را انجام دهید .
نتیجه گیری
“رادیولوژی دندان مشهد، تصاویری از دندانهای شما هستند که دندانپزشک شما در کلینیک بارانا از آنها برای ارزیابی سلامت دهان و دندان استفاده میکند. اشعه ایکس این دستگاهها با سطوح کم تشعشع، به منظور گرفتن تصاویری از دندانها و لثهها به کار گرفته میشود. به طور کلی عکسبرداری از دندانها کمک میکند تا مشکلاتی مانند حفره، پوسیدگی و دندانهای نهفته شناسایی شوند.”
سؤالات متداول
اگر باردار هستید و درد دندان یا سایر مشکلات دندانی را تجربه میکنید، میتوان با خیال راحت رادیولوژی دندان انجام داد تا عکس دندان به دندانپزشک در تشخیص مشکل کمک کند. هنگام عکس برداری از دندان، برای پوشاندن شکم از پیش بند سربی استفاده کنید.
رادیوگرافی دندان میتواند برخی از انواع سرطان دهان را نشان دهد؛ به ویژه سرطانی که در فک شما شروع شده یا به فک شما سرایت کرده است. اما نمیتواند همه انواع سرطان دهان را تشخیص دهد. به همین دلیل است که غربالگریهای معمول سرطان دهان بسیار مهم است.
پری اپیکال (همچنین به عنوان داخل دهانی یا دیواری نیز شناخته میشود)، پانورامیک و سفالومتریک. رادیوگرافیهای پری اپیکال با تصاویری از چند دندان در یک زمان که روی کارتهای فیلم کوچکی که در دهان قرار داده شده اند گرفته میشود، رایجترین نوع هستند.
خیر- قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس خطر ایجاد سرطان را چند دهه بعد به همراه دارد، اما تصور میشود که این خطر بسیار ناچیز باشد.
در عکس رادیولوژی بخش های خراب دندان تیره تر از بقیه قسمت ها دیده می شود.
وجود پروتز، سیم های دندان ویا سوراخ های خاص برروی بینی، لب و زبان بروی نتیجه رادیوگرافی تاثیرگذار است.
گرفتن عکس رادیولوژی تنها چند دقیقه طول می کشد و دردی ندارد، تنها به دلیل وجود مقوا یا پلاستیک در دهان برخی افراد دچار حالت تهوع می شود