دندان قروچه چيست ؟
دندانقروچه یا در اصطلاح علمی بروکسیسم (Bruxism)، واکنشی ناخودآگاه عصبی-عضلانی است که طی آن، فرد دندانهای خود را روی هم میفشارد. این عارضه که یکی از شایعترین اختلالات عملکردی دهان به شمار میرود، هم در بیداری و هم در خواب رخ میدهد؛ اما کنترل آن در زمان خواب به یک چالش جدیتر تبدیل میشود. به طور کلی، این اختلال فک را به دو شکل متفاوت تحت تأثیر قرار میدهد:
- ساییدن دندانها: در این حالت، دندانها با حرکتهای جانبی یا جلو و عقبِ فک، روی یکدیگر مالیده میشوند.
- فشردن دندانها: در این وضعیت، شخص بدون اینکه فک خود را به جلو یا عقب حرکت دهد، دندانها را با فشار زیادی روی هم قفل کرده و عضلات صورت را منقبض نگه میدارد.
از آنجا که این حرکات کاملاً ناخودآگاه هستند، بیشتر افراد تا زمان بروز عوارض، متوجه آن نمیشوند. دندانقروچه مداوم یکی از دلایل اصلی دنداندردهای مبهم است و در صورت عدم درمان، میتواند به دردهای شدید عضلانی، سردرد، آسیب به مفصل فک و حتی در موارد حاد، به التهاب شدید این مفاصل منجر شود.
علت دندان قروچه چیست ؟
برخی در کودکی یا بزرگسالی دچار این عارضه می شوند که در انگلیسی با نام Bruxism شناخته میشود. این مشکل میتواند به دلایل مختلف اتفاق بیافتد. برای یافتن علت دندان قروچه در خواب بزرگسالان یا بیداری، دندانپزشک شما ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
1. حساسیت در عضلات فک شما
ناهنجاریهای آشکار دندان مانند شکستگی یا از دست دادن آن یا آسیبهای دیگر استخوان زیرین و داخل گونهها میتواند یکی از عوامل ضعیف شدن عضلات فک باشد. اختلالات دیگری که باعث درد فک یا گوش میشوند (مانند اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)) هم می تواند یکی از علل بروکسیسم باشد.
همه این موارد با عضلات فک شما در ارتباط است. اگر با مشکلاتی از این دست مواجه هستید، میتوانید با مشاوره دندانپزشکان کلینیک دندانپزشکی بارانا برای درمان آنها اقدام کنید.
یک فرد مبتلا به دندانقروچه شدید، در طول یک دوره خواب ۸ ساعته، بین ۵ تا ۴۰ دقیقه در حال ساییدن یا قفل کردن دندانهای خود روی هم است؛این زمان به صورت فواصل چند ثانیهای در کل شب توزیع میشود.
2. استرس، اضطراب و فشارهای عصبی
یکی از اصلیترین دلایل دندانقروچه، فشارهای روانی و استرس روزمره است. وقتی بدن در وضعیت تنش عصبی قرار میگیرد، به صورت ناخودآگاه این فشار را با منقبض کردن عضلات صورت و فک تخلیه میکند. عصبانیت، تمرکز شدید روی کار یا حتی تیپ شخصیتی رقابتی و بیشفعال میتوانند این عارضه را تشدید کنند.
اگر احساس میکنید دندانقروچه شما در روزهای استرسزا بیشتر میشود، مدیتیشن یا مراجعه به درمانگر میتواند به موازات درمانهای دندانپزشکی، به حل این مشکل کمک کند.
در سایت Harvard Health نیز میخوانیم: سالها دندانپزشکان بر این باور بودند که دندانقروچه ناشی از جفت نشدن صحیح دندانها روی هم است. با این حال، تحقیقات اخیر نشان میدهد که دندانقروچه بیشتر توسط سیستم عصبی مرکزی، استرس و اضطراب هدایت میشود، نه مشکلات ساختاری دندان.
3. آپنه خواب
اگر عارضه بروکسیسم شما به شیوه خواب شما مربوط میشود، بهتر است به یک روانپزشک مراجعه کنید. روانپزشک با تجویز آزمایش یا دارو شما را در کاهش این عارضه کمک میکند. یک روانپزشک میتواند دورههایی که به این ناهنجاری دندانی مبتلا شدید، ارزیابی و تعیین کند که آیا آپنه یا سایر اختلالات خواب دارید یا خیر.
اگر به نظر میرسد اضطراب یا سایر مسائل روانی این مشکل باشد، ممکن است به یک درمانگر یا مشاور نیاز داشته باشید.
طبق تجربه بسیاری از بیماران، دندانقروچه شبانه و خروپف شدید میتوانند نشانهای از ابتلا به «آپنه خواب» (قطع تنفس) باشند؛ عارضهای که درمان اصولی آن، مشکل بروکسیسم را نیز تا حد زیادی برطرف میکند.
4. عادت رفتاری
دندان قروچه در کودکان پس از مدتی در بسیاری از موارد برطرف می شود. از طرفی دندان قروچه در بزرگسالان آنقدر به دندانها فشاری وارد نمی کند که به درمان نیاز داشته باشد. با این حال اگر مشکل شدید باشد، درمانهای دندانپزشکی و داروها برای جلوگیری از آسیب بیشتر دندان و تسکین درد مؤثر خواهد بود.
دندان قروچه در کودکان
ساییدن دندانها روی هم در سنین کودکی، پدیدهای شایع است که در بیداری و خواب رخ میدهد؛ انقباض شدید فک در طول روز کِلِنچینگ (Clenching) نام دارد، در حالی که بروز این وضعیت در زمان خواب، تحت عنوان براکسیسم (Bruxism) یا همان دندانقروچه شناخته میشود. از آنجا که نوع شبانه این عارضه اغلب بدون تولید هیچ صدایی اتفاق میافتد، بسیاری از خانوادهها تا مدتها از وجود آن بیخبر میمانند. با این حال، نیروی زیادی که عضلات جونده کودکان به دندانها وارد میکنند، عواقب خود را به شکل پریدگیهای لبه دندان، ساییدگی مینا، ایجاد ترکهای ریز و حتی بیدار شدن کودک با دردهای شدید فک و دندان نشان میدهد.
ریشه اصلی این اتفاق معمولاً استرس، ترس و اضطراب، ناآرامیهای ناشی از رویش دندانهای جدید و یا اختلالاتی چون بیشفعالی است. گرچه این اختلال در اکثر موارد گذرا بوده و با افزایش سن کودک ناپدید میشود و به اقدام درمانی پیچیدهای نیاز ندارد، اما در صورت تداوم، بهترین راهکار مراجعه به دندانپزشک اطفال است تا با ریشهیابی دقیق، از سلامت و ساختار دندانهای کودک محافظت شود.
به گفته دندانپزشکان متخصص اطفال، دندانقروچه کودک بعد از 7 سالگی (زمان رویش دندانهای دائمی) نباید به امید بهبود خودبهخودی رها شود؛ چرا که تداوم این فشارها نظم دندانهای دائمی و الگوی رشد فک را به هم میزند.
راه درمان دندان قروچه
برای اینکه دندان شما آسیبی به دهان وارد نکند، دندانپزشک برای درمان دندان قروچه روش هایی را به شما پیشنهاد می کند. برخی از مهم ترین این شیوه ها عبارتند از :
1.نایت گارد یا محافظ دهان
نایتگارد با ایجاد فاصله فیزیکی بین دندانها، فشار، اصطکاک و سایش ناشی از دندانقروچه را به حداقل میرساند. این محافظها معمولاً از اکریلیک سخت یا مواد نرم انعطافپذیر ساخته میشوند و کاملاً بر اساس قالب دندانهای فک بالا یا پایین طراحی و مماس میشوند.
دندانقروچههای شدید به مرور زمان باعث نازک یا سوراخ شدن نایتگاردها میشوند. استفاده از یک محافظ دفرمه و مستهلک، توانایی بازتوزیع فشار را از بین برده و عامل شکست فرآیند مراقبت از دندانها میشود.
2.ترمیم دندان
زمانی که سایش دندان زیاد باشد، دندانپزشک برای بازیابی سلامت دندان ها اقدام به تغییر شکل سطوح جویدنی دندان می کند. در این حالت دندانپزشک با استفاده از روکش دندان می تواند این درمان را استفاده کند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله روکش دندان در مشهد را مطالعه کنید.
3.کنترل استرس
زمانی که علت دندان قروچه مواردی از قبیل نگرانی های شدید یا استرس باشد، روش هایی مانند مدیتیشن که آرامش شما را افزایش می دهد، می تواند در درمان این عارضه کمک کننده باشد. اگر دندان قروچه با اضطراب شما در ارتباط است، توصیه های مشاوره یا افراد متخصص در این زمینه هم می تواند به شما کمک بسیاری کند.
4. کنترل فعالیت ماهیچه
بسیاری از مشکلات دندانی به عادات رفتاری خود ما بستگی دارد. دندان قروچه هم از این قاعده مستثنی نیست. اگر علت این مشکل هم مشکلات مرتبط با کنترل فعالیت ماهیچه باشد، ممکن است از درمان بیوفیدبک برای شما استفاده شود. در این روش از تجهیزاتی استفاده می شود که فعالیت ماهیچه کنترل شود.
اگر برای تغییر عادات خود مشکل دارید، ممکن است از بیوفیدبک بهرهمند شوید. بیوفیدبک روشی است که از تجهیزات نظارتی برای آموزش کنترل فعالیت ماهیچهای در فک بهره میبرد.
باور غلط: دندانقروچه یک عادت بیضرر است.
واقعیت: بروکسیسم شدید میتواند باعث تحلیل لثه، شکستن دندانها یا روکشها، سردردهای مزمن و آسیب جدی به مفصل فک شود.
5. کمپرس گرم
در مواردی که فشردن ناخودآگاه دندانها رخ میدهد، استفاده از کمپرس گرم راهکاری مؤثر برای رفع اسپاسم عضلات ماستر است. قرار دادن پد گرمایش به مدت ۱۵ دقیقه روی هر طرف از فک، جریان خون را افزایش داده و به انبساط تارهای عضلانی منقبضشده کمک میکند.
6. جراحی کرونوپلاستی یا ترازکردن دندان ها روی هم
گاهی ممکن است سطح دندان های بیمار ناهموار باشد و همین موضوع باعث تحریک فرد برای دندان قروچه شود. دندانپزشک متخصص می تواند با تشخیص این وضعیت و انجام اقدامات لازم سطح ناهموار دندان ها را صاف کرده و احتمال بروز دندان قروچه را کاهش دهد.
داروهای مناسب برای درمان بروکسیسم
به طور کلی قرص برای درمان دندان قروچه چندان مؤثر نیست و برای تعیین اثربخشی آنها به تحقیقات بیشتری نیاز است. نمونههایی از داروهایی که استفاده میشود، عبارتند از:
1.شل کننده های عضلانی
در برخی موارد پزشک ممکن است مصرف کوتاه مدت داروی شلکننده عضلانی را قبل از خواب به شما پیشنهاد کند. در برخی از موارد داروهایی مانند کلونوزپام 1 یا قرص گاباپنتین 100 میتواند برای این عارضه دهانی مفید باشد
2.تزریق بوتاکس برای درمان بروکسیسم
تزریق بوتاکس که نوعی سم بوتولینوم است، میتواند به برخی از افراد که به بروکسیسم شدید مبتلا هستند و از درمانهای دیگر نتیجه نمیگیرند، کمک کند. مکانیسم بوتاکس به نحوی است که عضلاتی مانند دهان را که فعالیت بیش از حد دارند، کنترل کند و بدین ترتیب بروکسیسم را درمان کند. به همین جهت در زیبایی پوست هم این روش را استفاده میکنند تا عضلات صورت فعالیت بیش از حدی نداشته باشند و دچار پیری زودرس یا چروکی نشوند.
درمان خانگی دندان قروچه در خواب
برای دندان قروچه هم مانند بسیاری از عارضههای دندانی میتوان از روشهای درمانی خانگی استفاده کرد. اگرچه که نمی توان گفت راهی مطمئن و اثربخش است، اما به طور کامل هم نباید آن را تکذیب کرد. در واقع درمان خانگی دندان درد یا دندان قروچه از جمله مواردی است که افراد از آن بهره می برند. در ادامه برخی از روشهایی که منجر به کاهش عوارض دندان قروچه می شوند، بیان میشود:
1. استرس را کاهش دهید
در مواردی که منشأ بروکسیسم، استرس تشخیص داده شود، مداخلاتی همچون موزیکتراپی، هیدروتراپی (حمام گرم) و ورزش، جهت تعدیل پاسخهای عصبی توصیه میشود. موارد گفته شده با کاهش کورتیزول خون، ریسک فعال شدن رفلکس دندانقروچه را به حداقل میرسانند.
کسب اطلاعات بیشتر: تاثیر استرس بر دهان و دندان
2. از مصرف مواد محرک در عصر خودداری کنید
قهوه یا چای کافئین دار را بعد از شام ننوشید و در طول شب از الکل خودداری کنید؛ چرا که ممکن است این مشکل را بدتر کند.
3. عادات خواب خوب را تمرین کنید
خواب خوب شبانه میتواند به شما در کاهش این عارضه کمک کند. از خانواده خود بخواهید که از هر صدای خراش یا صدایی که ممکن است هنگام خواب ایجاد کنید، آگاه باشند تا بتوانید این موضوع را به دندانپزشک یا پزشک خود اطلاع دهید.
4. معاینات منظم دندانپزشکی داشته باشید
معاینات دندانپزشکی؛ بهترین راه برای تشخیص بروکسیسم است. دندانپزشک شما می تواند علائم دندان قروچه را در دهان و فک شما در طول ویزیت ها و معاینات منظم تشخیص دهد.
خدمات کلینیک دندانپزشکی بارانا
کلینیک دندانپزشکی بارانا علاوه بر ارائه خدمات زیبایی و درمانی دندان می تواند سؤالات شما را درخصوص علت دندان قروچه در خواب یا سایر عارضههای دندانی پاسخگو باشد.
کارشناسان کلینیک بارانا با افتخار پاسخگوی سوالات شما هستند.
تلفن های تماس: 09157609009- 05137609009 ساعات پاسخگویی: 9 الی 13 و 16 الی 21
سوالات متداول
پیش از هر چیز ابتدا باید علت این عارضه را پیدا کنید. مراجعه به دندانپزشک، متخصص دندانپزشکی اطفال ( برای کودکان زیر 11 سال)، روانپزشک، متخصص مغز و اعصاب و مشاور پزشکانی هستند که شما میتوانید برای درمان این عارضه به آن ها رجوع کنید.
استفاده از قرص و دارو چندان توصیه نمی شود، اما اگر بروکسیسم شدید دارید، میتوانید شب قبل از خواب ¼ قرص کلونازپام 1 یا قرص گاباپنتین 100 مصرف کنید.
خیر، استفاده از نایت گارد یا محافظ شب درمان محسوب نمی شود، بلکه صرفا آسیب های ناشی از آن را کاهش می دهد و باعث می شود تا دندان شما با سایش کمتری مواجه شود.
تعریف قصه، در آغوش گرفتن کودک و نوازش کردن وی، صحبت با کودک و توجه نشان دادن به او قبل از خواب می تواند در کاهش استرس و در نتیجه از بین رفتن دندان قروچه کودکان در خواب بسیار موثر باشد.
سردرد، درد فک، حساس شدن دندان ها و احساس ناراحتی در گردن و گوش به محض بیدارشدن از خواب می تواند جزو نشانه های دندان قروچه در خواب باشد.
بله، اما به دلیل فشار شدید دندانقروچه، استفاده از متریالهای بسیار مقاوم (مثل سرامیک ایماکس) و استفاده اجباری و هرشب از نایتگارد اختصاصی برای جلوگیری از شکستن و لبپریدگی لمینتها حیاتی است.